t delightfulheart

शुक्रवार, ३ मार्च, २०२३

 



जन्म 7 नोव्हेंबर 1888(  तिरुचिरापल्ली)  मृत्यू 21 नोव्हेंबर 1970 ( बंगलोर) ८२ वर्षे

दिनांक 7 नोव्हेंबर 1888 रोजी त्यांचा जन्म झाला 1900 साली  वयाच्या 12 व्या वर्षी ते मॅट्रिक झाले.  1904 मध्ये बी.ए.  व 1907 मध्ये एम.ए. झाले . गणित आणि भौतिकशास्त्र हे त्यांचे विषय व त्यात त्यांनी पहिल्या वर्गात पहिला क्रमांक मिळविला यावरून त्यांची निसर्ग दत्त बुद्धिमत्ता दिसून येते.  त्यांचे अनेक लेख इंग्लंडमधील वृत्तपत्रात मासिकात प्रसिद्ध झाले . 1921 सालीच्या कॉमनवेल्थ विश्वविद्यालयाच्या परिषदेत त्यांनी कलकत्ता विद्यापीठाचे प्रतिनिधित्व केले.

क्वांटम सिद्धांताला बळकटी देणारा शोध म्हणजे विद्युत चुंबकीय प्रारणाचा कण-  प्रोटॉन आपली सर्व ऊर्जा इलेक्ट्रॉनला देऊ शकतो,  यावर भारतीय संशोधक चंद्रशेखर रामन यांनी केलेले संशोधन अतिशय महत्त्वाचे ठरले व फार उपयोगी सिद्ध झाले. पारदर्शक पदार्थातून जवळपास एकाच तरंग लांबीच्या म्हणजे एकाच रंगाच्या प्रकाशाचे विकरण झाल्यास त्यात मोर्चा तरंग लांबीपेक्षा अधिक इतर तरंगलांबीचे किरणही आढळतात हा शोध त्यांनी लावला व त्याचा अर्थही लावला.

 पदार्थातील रेणू आपल्या असाभोवती वेगाने गिरक्या घेत असतात तसेच रेणूमधील अणूंची एकमेकांच्या संदर्भात जलद कंपनेही होत असतात त्या गिरक्यात कंपने ही असतात त्या कंपनात ऊर्जा असते , या ऊर्जेची देवाण-घेवाण झाल्यामुळे प्रकाशाच्या तरंगाची लांबी कमी जास्त होऊ शकते.  या वाढ - घटीचे अचूक मोजमाप घेऊन रेणूच्या संरचनेचा चांगला अभ्यास करता येतो. रामन परिमाण वापरून रेणूच्या सरचनेची धाटणी ठरविण्याचे काम अनेक शास्त्रज्ञांना प्रेरणादायक ठरले दोन पिढ्यापूर्वीचे  भौतिक शास्त्रज्ञ एकतर त्यांचे विद्यार्थी होते वा त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाने भरलेले होते.  

        ध्वनी शास्त्रातही त्यांनाही मूलभूत काम केले डोळ्यांना रंग कसे दिसतात आकाशाचा रंग निळा का असल्या रहस्यमय कठीण प्रश्नांची उकल करण्याचाही त्यांनी प्रयत्न केला या संशोधन कार्याबद्दल 1930 सालचा नोबेल पुरस्कार त्यांना गौरवपूर्वक बहाल करण्यात आला तर 1954 साली  त्यांना भारतरत्न हा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार देऊन गौरविण्यात आले होते.

 असा हा फुले, मुले, ग्रह, गोल , तारे, रंगबिरंगी खडे, हिरे, मोती यांचे आकर्षण असणारा बुद्धिमान गाण रसिक प्रसरण सर्हदयी उदारमतवादी विज्ञानवेता 21 नोव्हेंबर 1970 साली समाधीस्थ झाला.