t delightfulheart

शुक्रवार, ३ मार्च, २०२३




 जन्म 12 नोव्हेंबर 1896 (मुंबई) -  मृत्यू 27 जून 1987 ( मुंबई)  90 वर्ष

        केवळ पशुपक्षी पाळणारे अनेक लोक आपल्याला आढळतात पण प्रत्येक पक्षाची व प्राण्याची एक वैशिष्ट्यपूर्ण जीवन कहाणी आहे ती जीवन कहाणी जाणणारे सलीम अली हे असेच एक भारतीय पक्षी विज्ञान वित्ते म्हणून जगात प्रसिद्ध आहेत.  12 नोव्हेंबर 1896 साली सलीम अलींचा जन्म झाला,  वयाच्या दहाव्या वर्षापासून त्यांना रानावनात भटकण्याची व पशुपक्ष्यांचे जीवन पाहण्याची चटक लागली हीच त्यांची जन्मजात आवड ठरली.  निसर्गाच्या रम्य मोकळ्या वातावरणात भटकताना हे पक्षी जीवन न्याहाळण्याची  त्यांची जिज्ञासा वृत्ती  बळावली व त्यामुळे शालेय शिक्षणा ऐवजी बिनभिंतीच्या शाळेतच ते शिकू लागले.  वडिलांनी त्यांचा थोर थोरला मुलगा जो म्यानमार - ब्रह्मदेशात व्यापार करीत होता . त्यांच्या मदतीसाठी सलीम आले यांना पाठविले पण सलीमच्या मनात पक्षी बसले होते.  ब्रह्मदेशातून परतल्यावर सलीम या पक्षी जीवनाच्या अभ्यासात दंग झाले.  फासेपारध्याकडून व स्वतः निरीक्षण करून ते त्यात तज्ञ झाले. नंतर मुंबईच्या नॅचरल हिस्टरी संस्थेत गाईड म्हणून काम करू लागले. पुढे त्याच विषयाचे अधिक अध्ययन  करण्यासाठी ते जर्मनीत गेले . ते भारतात परत आले पण त्यांना कुठेही नोकरी मिळाली नाही.

      बॉम्बेपोर्ट नजीक एका घरात सलीम आली राहू लागले.  त्यांनी विणकर पक्षाच्या राहणीचा अभ्यास सुरू केला व 1930 साली त्या पक्षाच्या जीवनावरच एक शोध प्रबंध त्यांनी प्रकाशित केला व जग त्यांना पक्षी तज्ञ म्हणून ओळखू लागले.  त्यांनी केवळ याच पक्षी जीवनाचा अभ्यास न करता जगातील अनेक पक्षांच्या जीवनाचा अभ्यास सुरू केला त्यामुळे त्यांना भारत सरकारकडून व अन्य संस्थांकडून अनेक सन्मान प्राप्त झाले ते राज्यसभेचे सदस्य बनले.

      भारतात पक्षी हे पुस्तक त्यांनी 1941 साली लिहिले पाकिस्तान व भारतातील पक्षी जीवन या विषयावर 1948 साली दुसरी पुस्तक लिहिले, ही दोन्ही पुस्तके उत्कृष्ट पक्षी जीवनाविषयी लोकोत्तर माहिती देणारे आहेत.  त्यांनी आपले आत्मचरित्र लिहिले आहे.  एकाच विषयाचा ध्यास घेऊन जीवनभर त्यासाठी सतत प्रयत्नशील राहिल्याने किती दींगत कीर्ती मिळते याचे हे उत्कृष्ट उदाहरण आहे . 20 जून 1987 साली त्यांची मुंबईत निधन झाले.